Héraðssambandið Skarphéðinn

26. mars 2026

Ávarp formanns HSK á héraðsþingi 2026

Að taka þátt í skipulögðu íþróttastarfi hefur, í öllum aldurshópum, ekki bara áhrif á líkamshreysti heldur einnig félagslega og andlega líðan.

Á sambandssvæði HSK fer fram gróskumikið og öflugt starf sem endurspeglast hér í þessu ársriti. Hér er gert upp liðið starfsár sem var eins og oft áður viðburðaríkt. Einnig er fjallað um afrek Sunnlendinga í íþróttum og þann metnað og kraft sem býr í íþróttafólki á sambandssvæði HSK. Margt af okkar frábæra íþróttafólki náði glæsilegum árangri á keppnisvellinum og má lesa um það í ritinu okkar. Einnig má lesa um hið gróskumikla starf sem fram fer í félögunum á sambandssvæðinu.

Hvernig gerum við gott starf betra?

Öll getum við verið sammála um að hver króna sem rennur til íþróttastarfsins skilar sér margfalt til baka út í samfélagið. Við þurfum ekki að deila hér um kosti starfsins. Starfið sem unnið er innan íþróttahreyfingarinnar og á sambandssvæði Héraðssambandsins Skarphéðins er afar fjölbreytt og faglegt. Einn hængur er þó á, en það er kostnaður heimila við íþróttastarfið sem hefur aukist umtalsvert. Þá er fjárhagur margra félaga þungur og sífellt erfiðara er að fá sjálfboðaliða til starfa.

Áhyggjuefni okkar í dag er sá mikli kostnaður sem fylgir því að taka þátt í skipulögðu íþróttastarfi. Iðkendur þurfa í flestum tilfellum að borga æfingagjöld og fjárfesta í búningum. Æfingagjöld duga í fæstum tilfellum fyrir þeim kostnaði sem af starfinu hlýst og mega heldur ekki vera það há að það hamli þátttöku barna efnaminni foreldra/forráðamanna. Ofan á æfingagjöldin leggst síðan kostnaður við keppnisferðir sem er í mörgum tilvikum afar erfiður mörgum heimilum. Vitað er að foreldrar, sem eiga til dæmis þrjú börn sem öll leggja stund á íþróttir, séu að borga hátt í milljón í ferðakostnaðá ári. Inn í þeirri upphæð eru ekki æfingagjöld eða búningakaup. Í sumum félögum eru dæmi um að innheimt æfingagjöld dugi fyrir 60–70 prósent af kostnaði við þjálfun barna og ungmenna og það gengur engan veginn upp.

Sjálfboðaliðum hefur fækkað og færri koma að starfinu en áður. Einnig er erfiðara með margar fjáraflanir. Fjáraflanir sem ætlað er að halda daglegu starfi gangandi ganga ekki upp lengur. Fjármagn verður því að koma inn í starfið með öðrum hætti.

Þær kröfur sem samfélagið gerir til íþróttafélaga í dag eru að mörgu leyti óraunhæfar ef við miðum við það fjármagn sem félögin hafa til starfseminnar. Ýmsir innan hreyfingarinnar eru á því að útilokað sé að hægt verði að halda áfram starfinu ef ekki verður breyting á.

Við eigum öflugt fólk hér á sambandssvæðinu og ég veit að HSK félagar leggja metnað í faglegt og kraftmikið starf fyrir alla aldurshópa. Í starfi sínu leggja félögin áherslu á að ráða faglega þjálfara til starfa sem bera hag allra iðkenda fyrir brjósti, vitandi að íþróttastarf á að vera fyrir alla, óháð efnahag heimilanna. Þjálfarar sinna starfi sínu af alúð og fagmennsku og hafa margir hverjir náð framúrskarandi árangri í sínum störfum. Árangur félaganna sýnir sig í þeim fjölmörgu titlum sem unnust á árinu og í þeim fjölda einstaklinga sem félögin eiga í landsliðum Íslands. Erum við í stjórn HSK afar stolt af því starfi sem hér fer fram.

Búseta á ekki að koma í veg fyrir að einstaklingar geti stundað íþróttir. Því þarf að auka verulega fjárframlög í ferðasjóð ÍSÍ og efla enn frekar nýtingu Loftbrúar.

Sumir hafa nefnt að skoða þurfi allar hugmyndir varðandi ívilnanir t.d. til þeirra fyrirtækja sem annast akstur íþróttaliða vítt og breytt um landið, sem og kostnað við gistingu hópa.

Ég þreytist seint á því að benda á hið augljósa, en það er að með því að fjárfesta í íþróttum styðjum við forvarnarstarf og er ekki vanþörf á því í dag. Með faglegu og markvissu starfi ölum við upp heilbrigðari einstaklinga sem eiga auðveldara með að fóta sig úti í samfélaginu. Íþróttir eru spegill samfélagsins, ekki bara leikur og keppni.

Allir eiga að geta fundið sér farveg sem hentar áhuga þeirra og styrkleikum. Tryggja þarf með fjölbreyttu framboði að enginn standi utangarðs og fái þannig að tilheyra jákvæðu og heilbrigðu samfélagi. Huga þarf sérstaklega að þeim sem þurfa aðhald og hvetja til þátttöku og tryggja að enginn verði skilin eftir.

Munum að íþróttir eru fjárfesting til framtíðar.

Hvað þarf til að ná á toppinn?

Á kjöri á íþróttamanni ársins 3. janúar 2026, flutti forseti Íslands, frú Halla Tómasdóttir, ávarp. Þar sagði hún m.a. að íþróttir sýndu að árangur næst með þrautseigju, jákvæðum stuðningi, gleði og aga og síðast en ekki síst með því gefast ekki upp. Þegar vel gengur megi segja að íþróttir séu hjartsláttur þjóðarinnar sem tengir okkur sem þjóð.

Halla sagði íþróttir vera gott dæmi um að afrek vinnast sjaldan í einangrun heldur er um að ræða afrakstur mikillar samvinnu þjálfara og keppenda, þjálfarateymis og liðsfélaga, ásamt samvinnu innan fjölskyldunnar, íþróttafélaga og samtaka.

Samvinna var Höllu ofarlega í huga í ávarpi sínu. Hún vakti mig til umhugsunar um stöðu íþróttamála á Íslandi í dag. Hún talaði um að við þurfum að setja farsæld barna og ungmenna í forgang og kom inn á að í þessum málum þyrftu margir aðilar að taka höndum saman. Við þyrftum að móta samfélag þar sem unga fólkið fengi rými til að vaxa og nærast vel, hvílast og njóta tómstunda, samfélag þar sem hreyfing og leikur þykja jafn sjálfsögð og kunnátta í lestri og stærðfræði. Það sé ekki nóg að tala um farsæld barna heldur þurfum við sem þjóð að setjum okkur sameiginleg markmiði, háleit og raunhæf og koma þeim í framkvæmd.

Við þurfum að skapa umhverfi sem styður við drauma og heilbrigði barna og ungmenna, styrkja og efla félagstengsl og trú þeirra á framtíðina og eigin getu. Efla þarf íþróttafélög sem mæta þeim af alúð, ábyrgð og umhyggju, óháð efnahag, bakgrunni og getu. Á bak við þá sem ná lengst, sagði forsetinn, að sem börn hafi hvert og eitt fengið að takast á við áskoranir, fengið hvatningu og rými til að hreyfa sig og þroskast. Á bak við hvern og einn titil stendur fámennur eða fjölmennur hópur fólks sem hefur trú á þessum einstaklingi og styrkir trú hans á eigin getu. Það viljum við svo sannarlega að öll börn og ungmenni eigi kost á, ekki aðeins þau sem ná á toppinn.

Eftir að hafa hlýtt á ávarp forseta Íslands fór ég að hugsa að þetta er akkúrat það sem íþróttahreyfingin hefur verið að gera, oft við mjög erfiðar og krefjandi aðstæður og með lítið fjármagn til starfans og er að mínu mati með hreinum ólíkindum hverju hreyfingin hefur fengið áorkað í gegnum tíðina.

Nú þurfum við öll að stilla saman strengi og skapa samfélag þar sem börn og ungmenni fá tækifæri til að blómstra á eigin forsendum. Sköpum samfélag þar sem við hlúum að þroska allra barna, ræktum seiglu og ýtum undir sköpunargleði. Sameiginlegir hagsmunir okkar allra er að tryggja öllum þeim sem hér alast upp bjarta framtíð.

Hvað gera Norðmenn sem skilar þeim svona góðum árangri í íþróttum – getum við lært eitthvað af þeim?

Segja má að Norðmenn hafi náð framúrskarandi árangri í íþróttum miðað við höfðatölu, einkum í vetraríþróttum. Nægir þar að nefna frábæran árangur á nýliðnum Vetrarólympíuleikum.

Þeir sem skoðað hafa árangur Norðmanna segja að þar skipti mestu máli öflugt uppbyggingarstarf og miklar fjárfestingar í afreksstarfi. Einnig öflugt barna- og unglingastarf þar sem áhersla er lögð á fjölbreytni og ánægju fremur en sérhæfingu í byrjun. Einnig er talað um öfluga innviðauppbyggingu, rótgróna menningu fyrir útivist og ríkuleg fjárframlög til afreksstarfs. Lögð er áhersla á gæði þjálfunar og þekkingu á þroska barna og ungmenna. Einnig nefna þeir að samvinna og skipulag milli sérsambanda og íþróttafélaga tryggi góða umgjörð yngri íþróttamanna. Uppskriftin að farsælu íþróttastarfi í Noregi er m.ö.o. að blanda saman ánægju í barnastarfinu og metnaði í afreksstarfi.

Tore Øvrebø, sem var fulltrúi sendinefndar á Ólympíuleikunum í ár, segir að góð aðstaða sé ekki mikilvægasta ástæða árangursins, heldur sé áherslan í norska samfélaginu á jafnræði og það að tryggja öllum börnum aðgang sem vilja iðka íþróttina, það sem skipti máli. Strax í byrjun er áhersla á að börn njóti sín þar sem keppni er ekki aðalmálið. Börn séu hvött til að æfa fjölbreyttar íþróttir og nýta þær til að efla líkamlega getu. Búnaður er endurnýttur til að gefa sem flestum tækifæri til að vera með. Þar sem búnaður, t.d. í skíðaíþróttinni, er dýr gefur þetta fyrirkomulag efnaminni fjölskyldum kost á að vera með. Með þessu fyrirkomulagi er stuðlað að velgengni og árangri þegar horft er til lengri tíma og grunnur lagður fyrir þau sem síðan fara alla leið og stefna á afreksbrautina.

Samfélagsgerðin og almennar áherslur skipta mestu máli fyrir árangur að mati Norðmanna, en að sjálfsögðu hafa aðstaða, hefðir og menning einnig áhrif.

Hvað getum við gert á okkar svæði?

Þó sífellt erfiðara sé að halda úti starfi íþróttahreyfingarinnar gerum við okkur fulla grein fyrir þeirri ábyrgð sem við berum á að bjóða upp á skipulagt og faglegt starf fyrir börn og ungmenni með faglegu starfsfólki og vel menntuðum þjálfurum. Við þurfum einnig að geta gripið til viðbragðsáætlana ef eitthvað kemur upp á.

Þar sem fram undan eru sveitarstjórnarkosninga er lag fyrir okkur í íþróttahreyfingunni að benda á hið augljósa í aðdraganda kosninga, sem er að það er samfélaginu einfaldlega dýrt að vera ekki með faglegt og öflugt íþróttastarf í sínu nærsamfélagi. Það þýðir einfaldlega aukinn kostnað og fjárframlög annars staðar í kerfinu.

Til þess að íþróttafélögin geti haldið áfram sínu starfi og nái að vaxa og dafna þarf samtal. Við þurfum að eiga samtöl við stjórnvöld og þau þurfa að taka alvarlega ábendingar okkar varðandi stöðuna í íþróttahreyfingunni. Við þurfum samtal um skattamálin, fjármálin, lagaumhverfið og allt annað sem við kemur starfi okkar svo hægt verði að bjóða áfram upp á það frábæra starf sem íþróttahreyfingin hefur staðið fyrir um langan hríð með auknum kröfum, iðkendafjölda og breyttu umhverfi samfélagsins.

Höfum í huga að með samstarfi og sameiginlegu átaki leggjum við grunn að farsælli framtíð.

Fundir stjórnar HSK með fulltrúum aðildarfélaga

Stjórn HSK ákvað í haust að boða til funda með forystu aðildarfélaga og fulltrúum sveitarfélaga á sambandssvæðinu. Haldnir voru fjórir fundir víðs vegar um héraðið, en þeir voru hugsaðir sem samráðs- og upplýsingafundir. Forysta HSK kynnti helstu verkefni sambandsins og uppbyggingu íþróttahreyfingarinnar og fulltrúar félaganna sögðu frá því sem efst var á baugi í þeirra starfi. Fundirnir voru vel sóttir og margt sem bar á góma. Sköpuðust málefnalegar og skemmtilegar umræður. Fulltrúar sveitarfélaganna hefðu gjarnan mátt vera fleiri á fundunumum þar sem íþróttamál heyra undir þeirra verksvið. Grunnur að farsælu, árangursríku starfi og farsælli þjónustu er samtal, samstarf og samráð allra sem að málaflokknum koma.

Aukin samvinna við ÍBV og USVS

Með tilkomu svæðisfulltrúanna, Bryndísar Láru Hrafnkelsdóttur og Rakelar Magnúsdóttur, hefur verið unnið markvisst að því að koma á öflugum samskiptum og efla samstöðu milli HSK, ÍBV og USVS. Haldnir hafa verið samráðsfundir íþróttahéraða þar sem markmiðið var að gefa forsvarsmönnum sambandanna og aðildarfélaganna tækifæri til að efla tengslin og skiptast á skoðunum um ýmis málefni. Undir forystu þeirra tveggja hefur ýmsum verkefnum verið hrundið í framkvæmd á sambandssvæðinu og hefur það gefið góða raun.

Öflugir sjálfboðaliðar tilnefndir sem Íþóttaeldhugar
Til þess að íþróttastarf þrífist þarf sjálfboðaliða. Þúsundum saman leggja þeir á sig ómælda vinnu um allt land. Án þeirra vinnuframlags væri lítið starf sem fram færi hjá íþróttafélögum, íþróttahéruðum eða sérsamböndum. Með sanni má segja að þessi hópur sé sannir íþróttaeldhugar og vegna aðkomu þeirra gengur íþróttastarfið á Íslandi upp.

Sú nýbreytni sem tekin var upp hjá ÍSÍ árið 2022 að heiðra sjálfboðaliða samhliða vali á íþróttamanni ársins er afar ánægjuleg. Tilgangurinn með valinu er að vekja athygli á og heiðra þá einstaklinga sem gefið hafa tíma sinn til að efla og halda íþróttastarfinu gangandi. Leitað er eftir framúrskarandi sjálfboðaliðum sem hafa nýtt eigin hæfileika, sérþekkingu og frítíma árum saman. Til greina koma sjálfboðaliðar sem m.a. vinna við fjáraflanir, framkvæmd móta og leikja og sitja í stjórnum, svo fátt eitt sé nefnt sem hvílt getur á herðum dugmikilla sjálfboðaliða.
Stjórn HSK er afar stolt af því að tveir sjálfboðaliðar af sambandssvæði HSK hafa fengið tilnefningu sem íþróttaeldhugi ársins. Þetta eru þeir Ólafur Elí Magnússon Hvolsvelli, sem tilnefndur var 2023 og Árni Þór Grétarsson Selfossi, en hann var tilnefndur 2025. Þó þeir hlytu ekki útnefningu þá eru þeir sannarlega miklir og sannir eldhugar og áttu tilnefninguna sannarlega skilið.

Að lokum þakka ég öllum okkar góðu stuðningsaðilum fyrir veittan stuðning á starfsárinu. Framkvæmdastjóra og stjórn HSK, svæðisfulltrúum, stjórnarfólki í stjórnum, ráðum og nefndum þakka ég þeirra framlag til íþróttamála á Suðurlandi. Síðast en ekki síst þakka ég iðkendum, foreldrum/forráðamönnum, þjálfurum og sjálfboðaliðum fyrir frábært og óeigingjarnt starf. Takk öll fyrir ykkar framlag það verður seint metið til fjár.

Guðríður Aadnegard, formaður HSK